Stöndum vörð um réttindi og afkomu sjúkraliða

Í umfjöllun um fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2027 þurfum við því að horfa á heildina. Við eigum að gera þá kröfu að stjórnvöld standi vörð um fólkið sem sinnir þjónustunni og sýni skýrt hvaða áhrif boðaðar breytingar hafa á kjör þess.

Hvers vegna er veik­ing starfsréttinda forgangsmál?

Ríkisstjórnin boðar að frumvarp um afnám formlegrar áminningarskyldu gagnvart ríkisstarfsmönnum verði lagt fram að nýju. Þessi áform eru sérstaklega dregin fram í kafla fjárlagafrumvarpsins um áherslur og forgangsmál. Það er pólitísk ákvörðun sem ríkisstjórnin þarf að svara fyrir.

Boðað afnám er að mínu mati aðför að mikilvægum starfsréttindum. Áminningarskyldan tryggir að starfsmaður fái almennt skýrar athugasemdir og tækifæri til að bæta ráð sitt áður en honum er sagt upp vegna þeirra ávirðinga sem lögin tilgreina. Gildandi lög heimila þegar uppsagnir vegna fækkunar starfsfólks í hagræðingarskyni án undangenginnar áminningar. Ríkisstjórnin þarf því að skýra hvaða vanda hún telur sig leysa með því að fella þessa vernd brott.

Það vekur sérstaka undrun að ríkisstjórn undir forystu Samfylkingarinnar skuli gera þetta að áherslumáli. Samfylkingin á meðal annars rætur í Alþýðuflokknum og Alþýðubandalaginu. Af flokki með þann bakgrunn er eðlilegt að vænta skilnings á því hvers vegna launafólk hefur barist fyrir starfsöryggi og réttlátri málsmeðferð. Sú saga hlýtur að kalla á ábyrgð þegar kemur að ákvörðunum um réttindi starfsfólks ríkisins. Í ríkisstjórninni situr jafnframt Ragnar Þór Ingólfsson, félags- og húsnæðismálaráðherra og fyrrverandi formaður VR. Reynsla hans úr verkalýðsforystu gefur sérstakt tilefni til að gera kröfur um að hann beiti sér fyrir réttindum launafólks. Hann hefur sjálfur viðurkennt á Alþingi að gagnrýni verkalýðshreyfingarinnar á skort á samráði vegna málsins eigi rétt á sér. Þeirri viðurkenningu þarf að fylgja eftir innan ríkisstjórnarinnar. Pólitísk ábyrgð á þessari forgangsröðun er sameiginleg ábyrgð stjórnarflokkanna.

Við eigum að spyrja hvers vegna ríkisstjórnin leggur slíka áherslu á að veikja réttindavernd starfsfólks þegar svo mörg brýn verkefni bíða í heilbrigðisþjónustunni. Hvernig á þetta að hjálpa stofnunum að halda í reynslumikið starfsfólk? Hvernig styrkir þetta traust á vinnustöðum?

Sjúkraliðar bera mikla ábyrgð í störfum sínum. Við eigum að geta vænst þess að stjórnvöld sýni okkur sömu ábyrgð í ákvörðunum sínum. Umbætur í opinberum rekstri þurfa að byggjast á vandaðri stjórnun, skýrum verkferlum og samráði við starfsfólk. Starfsréttindin eiga að vera hluti af þeim grunni.

Það skiptir máli hvað stendur eftir af laununum

Við þurfum jafnframt að skoða samanlögð áhrif skatta, gjalda og bóta. Launahækkun segir ekki alla söguna um afkomu heimilis. Það skiptir máli hvað stendur eftir þegar búið er að greiða skattana og nauðsynleg útgjöld. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að viðbótarhækkun persónuafsláttar og skattþrepa vegna framleiðni verði felld niður árið 2027. Verðlagsaðlögun á að halda sér, en hækkunin verður minni en samkvæmt óbreyttum forsendum. Áætlaður tekjuauki ríkissjóðs vegna breytingarinnar er 3,1 ma.kr. Sú fjárhæð kemur frá skattgreiðendum og kalla þarf eftir skýru mati á því hvernig hún skiptist milli tekjuhópa.

Þá er boðuð 15,9% hækkun kílómetragjalds og áframhaldandi óbreyttar viðmiðunarfjárhæðir barnabóta. Óbreytt viðmið geta, samhliða hækkandi nafnlaunum, leitt til meiri skerðingar tekjutengdra bóta. Áhrifin ráðast af aðstæðum hvers heimilis.

Fyrir sjúkraliða í vaktavinnu getur bíll verið nauðsynlegur til að komast til og frá vinnu. Hærri ferðakostnaður leggst þá ofan á önnur útgjöld heimilisins. Þess vegna þarf að reikna áhrif þessara breytinga saman og sýna þau með dæmum sem endurspegla aðstæður félagsmanna, meðal annars einstæðra foreldra, fólks í hlutastarfi og heimila með eina fyrirvinnu.

Krafa okkar er að ríkisstjórnin sýni hvernig ákvarðanir hennar hafa áhrif á raunverulega afkomu launafólks og verji þau réttindi sem skapa öryggi í starfi. Sjúkraliðar eiga að geta treyst því að ávinningur kjarabaráttunnar skili sér í betri lífskjörum. Ríkisstjórn með rætur og reynslu úr verkalýðshreyfingunni ætti að skilja þá kröfu og láta hana sjást í verkum sínum.

Sandra B. Franks, formaður Sjúkraliðafélags Íslands