Sjúkraliðar eru hluti af viðbúnaði samfélagsins

Á ráðstefnunni var fjallað um viðbúnað heilbrigðiskerfa vegna náttúruhamfara, heimsfaraldra, rafmagnsleysis, netárása, skorts á lyfjum og öðrum nauðsynjavörum. Jafnframt var rætt um hvernig tryggja megi öryggi sjúklinga, íbúa og starfsfólks þegar álagið verður mest og hefðbundnar boðleiðir, mönnun eða innviðir bregðast. Meginboðskapur ráðstefnunnar var skýr. Viðbúnaður heilbrigðis- og velferðarþjónustu byggist ekki eingöngu á stjórnskipulagi, neyðaráætlunum eða tækjabúnaði. Hann byggist fyrst og fremst á fólkinu sem stendur vaktina. Það eru sjúkraliðar og annað heilbrigðisstarfsfólk sem eru á gólfinu þegar ljósin slokkna, síminn dettur út, lyfin vantar, íbúar verða hræddir og þegar taka þarf ákvarðanir hratt við erfiðar aðstæður. Þar skiptir menntun, reynsla, staðbundin þekking og faglegt öryggi öllu máli.

Fulltrúar Svíþjóðar lögðu áherslu á viðbúnað á vinnustöðum, einkum á hjúkrunarheimilum og í umönnunarþjónustu. Þar var bent á að það dugi ekki að almenningur sé hvattur til að eiga vatn, mat og nauðsynjar heima fyrir ef vinnustaðir í heilbrigðis- og velferðarþjónustu eru ekki jafnframt undirbúnir. Vinnustaðir þurfi skýrar áætlanir, æfingar, nægilega grunnmönnun, neyðarbúnað, varaleiðir í samskiptum og raunverulegt svigrúm starfsfólks til að bregðast við þegar aðstæður breytast. Sérstaklega var undirstrikað að áætlanir í möppum duga skammt ef starfsfólkið hefur ekki fengið þjálfun og veit ekki hvað á að gera þegar á reynir.

Frá Danmörku var fjallað um hvernig sjúkrahús undirbúa sig fyrir stærri áföll. Þar var farið yfir mikilvægi aðgerðaáætlana, æfinga, boðleiða, staðbundinna ábyrgðaraðila og skýrrar verkaskiptingar. Danska erindið sýndi vel að krísuviðbúnaður þarf að ná inn í daglega starfsemi stofnana. Starfsfólk þarf að þekkja hlutverk sitt, vita hvernig forgangsröðun fer fram, kunna að bregðast við þegar tæknin bilar og hafa þjálfað viðbrögð við aðstæðum sem geta skapast á augabragði.

Fulltrúar Finnlands fjölluðu um svokallað heildaröryggi samfélagsins, þar sem stjórnvöld, atvinnulíf, félagasamtök, almenningur og lykilstéttir vinna saman að viðbúnaði. Þar kom fram að regluleg þjálfun, fræðsla og þátttaka ólíkra aðila í undirbúningi skipti miklu máli. Sérstaklega var rætt um stöðu heilbrigðisstarfsfólks við aðstæður þar sem samfélagslegar takmarkanir geta haft áhrif á ferðir fólks, vinnuskyldu, laun og ábyrgð. Það minnir á að viðbúnaður er ekki aðeins tæknilegt eða stjórnsýslulegt verkefni, heldur líka kjaramál, réttindamál og vinnuumhverfismál.

Fulltrúar Noregs lögðu ríka áherslu á að mönnun heilbrigðisþjónustu og almannavarnir verði ekki aðskilin. Ef ekki tekst að manna þjónustuna með menntuðu fagfólki veikist viðnámsþróttur samfélagsins. Í norska erindinu var einnig rætt um mikilvægi þess að verja menntun og faglega stöðu heilbrigðisstarfsfólks og varað við lausnum sem byggja á því að lækka kröfur eða færa ábyrgð yfir á starfsfólk án nægrar menntunar, stuðnings eða þjálfunar. Þá var bent á að hlutastörf, álag, skortur á starfsfólki og brotthvarf úr starfi séu ekki aðeins daglegur vandi heilbrigðiskerfisins heldur bein ógn við viðbúnað samfélagsins.

Fulltrúar Færeyja vöktu athygli á sérstöðu eyjasamfélaga þar sem fjarlægðir, veður, samgöngur og takmörkuð staðbundin geta geta haft afgerandi áhrif þegar áföll verða. Þar kom fram að viðbúnaður þarf að byggjast á nánu samstarfi sveitarfélaga, viðbragðsaðila og alþjóðlegra samstarfsaðila. Í litlum samfélögum, ekki síst þar sem eyjar eru margar og aðstæður ólíkar, þarf að hugsa sérstaklega um hvernig aðstoð berst milli staða og hvernig tryggja má að nauðsynleg þjónusta haldist gangandi þegar staðbundin geta dugir ekki til.

Frá Íslandi var fjallað um reynsluna af jarðhræringum og eldgosum á Reykjanesskaga, einkum stöðuna í og við Grindavík. Í erindinu var farið yfir umfangsmikið starf Landsbjargar, rýmingu bæjarins, aðstoð við íbúa, björgun gæludýra, flutning íbúa af hjúkrunarheimili og mikilvægi þess að hafa öflugar björgunarsveitir í heimabyggð. Íslenska reynslan sýnir með afgerandi hætti að viðbúnaður verður að byggjast á æfingu, staðbundinni þekkingu, samhæfingu og fólki sem er tilbúið að bregðast við allan sólarhringinn.

Frá Lúxemborg var litið til sögu EPN og þess hvernig samstarfið hefur þróast frá stofnun samtakanna árið 1980. Þar var minnt á að markmið EPN hefur frá upphafi verið að halda utan um sjúkraliða og sambærilegar stéttir, efla faglega samstöðu, miðla reynslu milli landa og styrkja tengslin milli þeirra sem vinna að sömu markmiðum í ólíkum heilbrigðiskerfum. Saga EPN sýnir að alþjóðlegt samstarf byggist ekki aðeins á fundum og samþykktum heldur líka á trausti, vináttu, sameiginlegri reynslu og þeirri trú að stéttirnar geti lært hver af annarri.

Fyrir Sjúkraliðafélag Íslands var ráðstefnan mikilvæg áminning um að sjúkraliðar gegna lykilhlutverki í heilbrigðiskerfinu. Þegar rætt er um almannavarnir, viðbúnað og öryggi sjúklinga þarf að ræða mönnun, menntun, starfsumhverfi og faglega ábyrgð sjúkraliða af fullri alvöru. Það er ekki hægt að byggja upp viðbúið heilbrigðiskerfi á undirmönnun, óskýrum hlutverkum og sífelldu álagi. Viðbúnaður byrjar í daglegu starfi. Hann byrjar á því að hafa nægt menntað starfsfólk á vakt, skýra verkaskiptingu, trausta stjórnun, virðingu fyrir fagþekkingu og vinnuaðstæður sem gera fólki kleift að standa vaktina þegar mest á reynir.

Sjúkraliðafélag Íslands mun áfram leggja áherslu á að rödd sjúkraliða heyrist í umræðu um mönnun, öryggi og framtíð heilbrigðisþjónustunnar. Því þegar samfélagið þarf á heilbrigðiskerfinu að halda, þarf heilbrigðiskerfið á sjúkraliðum að halda.